Reviews

The Remains of our day

Ciklusom skulptura Remains (Of our day) Miša Perić istražuje, prema sopstvenom iskazu, odbačenu prošlost, depersonalizaciju i socijalno raslojavanje kao ishodište savremenog čovjeka. Medjutim, situirajući svoj rad u savremeni kontekst, umjetnik kreira djela, koja osim onih opštih svojstava, karakterističnih za globalno društvo, a koja su posledica ekspanzivnog tehnološkog razvoja i serijske proizvodnje (fragmentarnost, reciklaža, nadoknadivost, anonimnost, simulacija) posjeduju i specifični, topografski kvalitet koji ih otopljava i čini autentičnim. Dakle, povod za ovu seriju radova je ne tako davna, ali brzo zaboravljena prošlost, zajednička svim ljudima koji su odrastali u urbanom miljeu tokom 70'tih i 80'tih na prostoru bivše Jugoslavije, a koja je tako surovo tokom katastrofičnih, nacionalističkih, ratnih, hiperinflatornih 90'tih potisnuta u sfere nostalgične čežnje kao metafora blagostanja i bezbrižnosti gradjanskog društva. Perić revitalizuje to vrijeme, ali ne lamentiranjem i pasivnom, »lijepom«, intimnom, samozatvorenom umjetničkom praksom koja nudi osjećaj utjehe, pa čak i užitka, već zapitanom, aktivnom umjetnošću koja istovremeno reflektuje prošlost i sadašnjost pomoću, kako to Breht kaže, »specijalnih ogledala«, pa samim tim proizvodi i neočekivane efekte.

Umjetnik dekontekstualizuje predmete koji su bili statusni simboli srednje klase, ili su frekventno upotrebljavani, pa zatim potisnuti iz upotrebe tehnološki savršenijim stvarima, tako što ih skulptoralno oblikuje i dovodi u začudne relacije sa formama koje se, kako po svom porijeklu, tako i po svom ontološkom statusu, medjusobno veoma razlikuju. Apologija svakodnevnog, upotrebnog predmeta čiji cjelovit oblik (ili fragment) autor preuzima, u kombinaciji/kontrastu sa neutilitarnim formama prisutna je u svim radovima. Hibridni sklopovi podsjećaju na iskopine industrijske arheologije čije funkcije tek treba rekonstruisati, ali i na bodrijarovsko rastvaranje ili gubljenje smisla u aktuelnoj hiperprodukciji dirigovanih informacija koje umjetnika tjera na otpor iz pozicija medija skulpture. Tako nastaju radovi koji sadrže estetsku provokaciju (avangardnu tekovinu) koja pobuđuje otpor prilikom recepcije, što za posledicu ima dezautomatizaciju viđenja, povećanje osjetljivosti za stvari, kao i kritičko preispitivanje stvarnosti od strane recipijenata. Perić u duhu Sloterdijkovog kopernikanizma svojim objektima nudi mogućnost da “svijet ne vidimo onakvim kakav je, nego da njegovu ‘stvarnost’ moramo u mislima suprotstaviti utisku čula, kako bismo ‘shvatili’ šta je s njim”.

Alogični spojevi heterogenih elemenata stvaraju jedan »gramatički i sintaksički nepravilan iskaz« koji se može imenovati i kao »pravilo pomjerene konstrukcije« (D. Burljuk). U skulptoralnom polju se sudaraju različiti likovni modeli (mimetičko sa nemimetičkim), stvaraju se zbunjujući odnosi organskog i neorganskog (jelenski rogovi, čelične trake, rady made objekti...), uobičajeni položaji stvari u prostoru su poremećeni. Dolazi do semantičkog pomjeranja, jer je značenje elemenata određeno relacijama koje se uspostavljaju između njih u samom djelu. Značenje i smisao iznova se uspostavljaju, u okviru parametara koji su određeni kontekstom skulpture, njenim unutrašnjim strukturalnim odnosima. Akumuliranjem, jukstaponiranjem i preplitanjem materijala različitih kakvoća, energija i značenja, nastaju novi vizuelni sklopovi koji nijesu slučajni nadrealistički sudari, već umjetnikov odgovor na složenost i segmentiranost svijeta u kome živimo.

Mogućnost automatskog identifikovanja predmeta i materijala od kojih su skulpture napravljene se odlaže ili neutrališe, jer su predmeti uveličani, fragmentirani, rasklopljeni, a izvorni materijali su tako tretirani da se prikriva njihova fizička supstancijalnost (elastičnost, tekstura, obojenje, tvrdoća...). Krupni kadrovi koji su nosioci socijalnih, ideoloških i simboličkih značenja, imaju najviši stepen dvoznačnosti, jer deluju istovremeno zavodljivo i zastrašujuće, privlačno i odbojno. Upotrebljeni materijali su mimikrirani, često dovedeni do neprepoznavanja. Tako npr. drvo, od koga je napravljena džinovska tuba poprima nabore koji su svjostveni tankom metalnom limu, ili u radu »Izvan sebe sam« postaje savitljivo kao gumena, sjajna cijev zavezana u čvor, iz koje je iscurio crni sadržaj. Skulpture se svojim tehnološkim svojstvima približavaju životu i njegovoj promjenljivosti, i u krajnjoj liniji propadljivosti, jer su odlukom umjetnika prepuštene prirodnom procesu raspadanja: čelik-rdja, drvo-crvotočina, organski materijal-truljenje.

Poliptih “Ostaci našeg dana” se sastoji iz niza rasturenih video kaseta napravljenih od čelika, iz kojih ispadaju metalne trake, iskorišćeni fotografski filmovi, maska koja se ceri. Kasete zadobijaju antropomorfni karakter pokazujući na neki, skoro avetinjski način, da u sebi samima već posjeduju sasvim odredjen način postojanja i ponašanja, mimo naše kontrole. Šupljine postaju oči-prozori na koje se može odnositi Kleovo zapažanje da “sada predmeti mene gledaju”. Ono što video kasete treba da garantuju jeste dokumentarnost, objektivnost predstave i čuvanje od zaborava zabilježene situacije, dogadjaja. Umjetnik se prema njima kao nosiocima propisanih značenja i utvrdjenih funkcija dvostruko odnosi. Podsjeća nas, ne bez izvjesne doze plemenite tuge na iščezavanje srednje klase i pad u zaborav svih onih malih, dnevnih, divnih stvari koje su bile dragocjene u privatnim životima neopterećenih politikom tokom 70'tih i 80'tih, ali i na ulogu televizije, video snimaka i fotografija koji su bili najmoćnija manipulativna sredstva sa političkim konotacijama tokom 90'tih na ovim prostorima. »Razvaljivanjem« kaseta autor ih simbolički dekonstruiše, izbacujući na vidjelo njihovu utrobu koja postaje neupotrebljiva, jer više ne pamti i ne čuva, ali i poništava iz centra moći dirigovane slike i dogadjaje.

I na kraju, ono što se odmah uočava pri osmatranju Perićevih skulptorskih intervencija, a što nije u savremenoj umjetnosti podrazumijevajući kvalitet, jeste snažan osjećaj umjetnikove stvaralačke discipline. Svaki komad je besprekorno realizovan nerutinskim, nepotrošenim, tehničkim postupcima, koji još uvijek odišu zadovoljstvom prepuštanja ekspresivno-manuelnoj aktivnosti. Upravo takav pristup umjetnika čini da njegove skulpture iznenadjuju, izm